بررسی راهکار‌های درمان شکم هورمونی؛ از علل تا راه‌حل‌های علمی

شکم هورمونی اغلب به هورمون‌های جنسی همچون استروژن و تستوس‌ترون ربط داده می‌شود، اگرچه هورمون‌های دیگری مانند کورتیزول، لپتین و انسولین نیز در شکل‌گیری آن نقش دارند.

ظاهر فرد دچار شکم هورمونی چگونه است

وقتی از شکم هورمونی سخن می‌گوییم، چربی در اطراف قسمت می‌انی بدن تجمع می‌یابد؛ یعنی چاقی شکمی یا تنه‌ای وجود دارد. فرد ممکن است حس سنگینی، نفخ و ناراحتی شکم را تجربه کند. به نظر می‌رسد این نوع چربی با تغییر ساده در رژیم غذایی یا ورزش ارتباط مستقیمی نداشته باشد. بسته به علت اصلی، این عارضه می‌تواند با علائمی چون تغییرات خلقی، مشکلات خواب، استرس و گرسنگی مداوم حتی بعد از غذا هم‌راه باشد.

علل شکم هورمونی چیست

عواملی متعدد از جمله سبک زندگی و ژنتیک در افزایش وزن شکمی نقش دارند. در برخی موارد عدم تعادل هورمونی مستقیما باعث شکل‌گیری شکم هورمونی می‌شود. هورمون‌ها به‌عنوان پیام‌رسان‌های شیمیایی در سراسر بدن عمل کرده و وظایف مخصوصی را در کارکرد أعضاء ایفا می‌کنند.

کورتیزول، یک هورمون گلوکوکورتیکوئیدی است که به عنوان هورمون استرس شناخته می‌شود. این هورمون بر متابولیسم و تقریبا هر عضو و بافتی تأثیر می‌گذارد. سطح بالا کورتیزول می‌تواند باعث توزیع مجدد چربی بدن و تجمع آن در ناحیه شکم شده و اشت‌های مواد غذایی پرانرژی را تشدید کند.

افزایش هورمون کورتیزول ممکن است ناشی از سندرم کوشینگ باشد. سندرم کوشینگ به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. نوع اولیه بیماری نادری است که در آن غده کظری بیش از حد کورتیزول تولید می‌کند. نوع ثانویه معمولا ناشی از مصرف طولانی‌مدت دارو‌های استروئیدی یا کورتونی است. علائم شامل افزایش چربی در قفسه سینه و شکم در حالی که بازو‌ها و پاها باریک می‌مانند.

هورمون‌های لپتین و گرلین برای تنظیم حس گرسنه و سیر و مصرف انرژی با هم کار می‌کنند. لپتین، هورمونی پپتیدی است که توسط سلول‌های چربی ترشح می‌شود و اشت‌ها را کاهش می‌دهد. در مقابل، گرلین باعث افزایش اشت‌ها و کاهش شدت متابولیسم می‌شود. عدم تعادل در این هورمون‌ها می‌تواند به افزایش وزن منجر شود.

هورمون‌های تیروئیدی، به‌ویژه یودو‌ترونین آزاد، در توزیع چربی شکمی نقش دارند. اختلال در عملکرد تیروئید می‌تواند بستر شکم هورمونی یا افزایش وزن کلی را فراهم آورد.

تجمع چربی در اطراف شکم می‌تواند نشانه مقاومت به انسولین باشد. در این حالت سلولی‌های عضلانی، چربی و کبد به انسولین پاسخ مناسب نمی‌دهند و لبه برای جبران انسولین بیش‌تری ترشح می‌کند. گاهی مقاومت به انسولین مقدمه پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ است.

الف – در زنان

علل خاص تشکیل شکم هورمونی در زنان شامل موارد زیر است

پیش از یائسگی افزایش وزن شکمی از علائم دوره پیش از یائسگی (مبانی به قطع قاعدگی) است که به آن شکم یائسگی می‌گویند. با کاهش استروژن، چربی زیرپوستی به سمت ناحیه شکم توزیع مجدد می‌شود. پس از یائسگی، افزایش چشمگیر چربی احشایی (چربی اطراف أعضاء شکمی) رخ می‌دهد.

سندرم تخمدان‌های چندکیستی (PCOS) در این سندرم کیسه‌های کوچک مایع‌دار در تخمدان‌ها تشکیل شده و علائمی چون افزایش وزن شکمی، قاعدگی‌های نامنظم و مو رشد زائد ناشی از هورمون‌ها ایجاد می‌شود. اکثر افراد مبتلا به PCOS دچار مقاومت به انسولین نیز هستند.

آندوم‌تریوز بیماری الت‌هابی است که در آن بافتی مشابه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد می‌کند. علائم شامل نفخ شکم، درد و علائم روده‌ای است. نفخ در نیمه دوم چرخه قاعدگی تشدید شده و با خونریزی قاعدگی خاتمه می‌یابد.

ب – در مردان

تستوس‌ترون هورمون مهم آندروژن (مردانه‌ساز) است. سطح آندروژن در مردان معمولا بالا‌تر از زنان است. تحقیقات رابطه قوی بین تستوس‌ترون و چربی و توده عضلانی شکم را تایید کرده‌اند.

تجمع چربی در قسمت می‌انی بدن (چاقی شکمی) در مردان گاهی نشان‌دهنده سطح پایین تستوس‌ترون است. چاقی می‌تواند باعث کاهش تستوس‌ترون شود و تستوس‌ترون پایین نیز در نوبه خود منجر به افزایش چاقی می‌گردد.

دارو‌های مرتبط با شکم هورمونی

دارو‌هایی که ممکن است با شکم هورمونی در ارتباط باشند عبارتند از

دارو‌های استروئیدی هورمونی همچون پردنیزون، روش‌های پیشگیری از بارداری با هورمون، و انسولین.

سایر دارو‌هایی که ممکن است باعث افزایش وزن شوند شامل برخی ضد روان‌پریشی‌ها، ضد افسردگی‌ها، دارو‌های صرع، فشار خون بالا و دیابت می‌باشند.

چگونه شکم هورمونی را درمان کنیم

حتی در وجود شکم هورمونی، عوامل دیگر نیز در افزایش وزن شکمی یا کلی نقش داشته باشند. درمان به علل بستگی دارد، اما پیشن‌هاد‌های کلی زیر می‌تواند مفید باشد

رژیم غذایی مصرف قند را کاهش دهید، کالری دریافتی را کنترل کنید و سبزیجات برگ‌تیره، توت‌ها، آجیل، لوبیا، غلات کامل و لبنیات کم‌چرب را بیش‌تر انتخاب کنید.

ورزش هدف را ۱۵۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه ورزش با شدت بالا در هفته قرار دهید و تمرینات قدرتی را نیز در برنامه گنجانید.

خواب مناسب کم‌خوابی یا خواب بیش از حد می‌تواند به انباشت چربی شکم کمک کند.

ترک سیگار سیگار ذخیره شدن چربی در ناحیه شکم را افزایش می‌دهد.

برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند هورمون‌درمانی جانشینی می‌تواند اثرات یائسگی بر افزایش وزن شکمی را کاهش دهد. پزشک می‌تواند مزایا و خطرات احتمالی را بررسی کند.

بهبود تصویر بدنی

تصویر بدن یا بدن‌انگاره مفهومی پیچیده است که با ادراکات، افکار، رفتار‌ها و نگرش‌ها در مورد بدن و ظاهر مرتبط است. ممکن است از داشتن شکم هورمونی راضی نباشید، اما همچنان می‌توانید تصویر بدنی سالم داشته باشید. اگر با احساسات منفی دست‌وپنجه نرم می‌کنید، اقدامات زیر می‌تواند آغاز بهبود باشد

پذیرش اینکه برخی عوامل چون سن، ژنتیک و برخی بیماری‌ها در کنترل شما نیستند.

بیش‌تر در طبیعت بمانید؛ تحقیقات نشان می‌دهند گذراندن زمان در محیط‌های طبیعی (فضای سبز، هوای تازه) به تصویر بدنی بهتر کمک می‌کند.

از بیان افکار منفی درباره بدن خودداری کنید.

به جای تمرکز بر شکم هورمونی، بر پیشرفت‌ها و جنبه‌های مثبت بدن تمرین فکری کنید.

لباس‌هایی بپوشید که حس راحتی و اعتماد به نفس به شما بدهد.