پژوهشگران دانشگاه تهران اولین سامانه تقطیر مولکولی خاورمیانه را ساختند

گروه‌ی از محققان دانشکده زیست‌شناسی دانشکدگان علوم دانشگاه تهران، به سرپرستی دکتر مهران حبیبی رضایی، استاد این دانشکده، موفق به طراحی و ساخت سامانه تقطیر مولکولی شدند که کارایی زیادی در صنایع دارویی و غذایی دارد.

اهمیت صنعتی و اقتصادی

دکتر حبیبی رضایی در مورد کاربرد‌های این سامانه و اهمیت صنعتی آن بیان کرد تقطیر مولکولی سیستمی برای جدا‌سازی و استخراج ترکیبات گوناگون از جمله دارویی، غذایی، پتروشیمی و شیمیایی است. در حال حاضر ۵۴ نوع مکمل دارویی و غذایی وارداتی در کشور مصرف می‌شود که به معنی خروج سالانه صدها می‌لیون دلار ارز از کشور است. برند‌های ایرانی تولیدکننده مکمل، ماده مؤثر را داخل می‌کنند و فرا‌یند‌های شربت، قرص یا کپسول کردن را انجام می‌دهند، اما مسئله مهم و فناورانه، تهیه ماده مؤثر مکمل‌هاست که تا به حال هیچ‌یک از آن‌ها در ایران و خاورمیانه تولید نشده است.

انواع ویتامین‌ها (، )، اسید‌های چرب (امگا ۳، امگا ۶ و امگا ۹)، می‌نرال‌ها (کلسیم، منیزیوم، آهن، روی و غیره)، برخی ترکیبات تخلیص‌شده از گیا‌هان دارویی، ترکیبات بوتانیکال همانند کافئین و کورکومین، ترکیبات با منشأ دریایی همانند بتاکاروتن و هیدروکسی آپاتیت و در نهایت انواع آمینواسید‌ها از جمله دارو‌های مکمل محسوب می‌شوند که در این میان، مواردی همانند امگا ۳ و ویتامین مصرف بالایی دارند.

فناوری تقطیر مولکولی

استاد دانشگاه تهران در توضیح این فناوری گفت محور مهم فناوری تشکیل این مکمل‌ها، قسمت تغلیظ است. کشور‌های دارنده این فناوری از سیستم تقطیر مولکولی در مقیاس صنعتی بهره می‌برند که گونه‌های گوناگون با کارکرد‌های مختلف دارد. یکی از مدرن‌ترین و پیچیده‌ترین گونه‌های این سیستم، گونه است.

این سامانه بر پایه تبخیر تحت خلأ شدید عمل می‌کند و توانایی تفکیک و تخلیص ترکیبات در مقیاس‌های مولکولی و حذف ناخالصی‌ها به طور انتخابی را دارد. دانش فنی طراحی و ساخت تجهیزات و ادوات گوناگون مهم و جانبی این سامانه، پیش از این محدود به چند کشور بوده است.

فرآیند اجرای پروژه

دکتر حبیبی رضایی در مورد فرا‌یند اجرای این پروژه اظهار داشت از آبان‌ماه سال ۱۳۸۹ تیمی علمی و فنی متشکل از نزدیک به ۴۰ نفر متخصص در حوزه‌های مهندسی شیمی، مکانیک، صنایع غذایی، شیمی و زیست‌فناوری با مقصد بومی‌سازی دانش فنی ساخت این سامانه تلاش کردند و سرانجام در سال جاری، برای نخستین بار در خاورمیانه، موفق به طراحی و ساخت آن در مقیاس پایلوت شدند. در سامانه طراحی‌شده در دانشکده زیست‌شناسی دانشکدگان علوم دانشگاه تهران، محصول امگا ۳ در مقیاس پایلوت با موفقیت تولید شده است. این سامانه اکنون در حال بهینه‌سازی شرایط فرا‌یندی برای استخراج آلفا-توکوفرول و CBD است.

مهدی طاعتی، فاطمه اشعاری و سجاد تاجدینی از همکاران این پروژه پژوهشی بوده‌اند.