تکنولوژی

شوکزده شدن از مکانیزم مخفی پلیمراز تتا در ترمیم دیانای؛ امید نو برای درمانهای هدفمند سرطان

شوکزده شدن از مکانیزم مخفی پلیمراز تتا در ترمیم دیانای؛ امید نو برای درمانهای هدفمند سرطان, دانشمندان برای نخستین بار موفق شدهاند لحظهای حیاتی در زندگی سلولهای سرطانی را ثبت کنند آنزیم پلیمراز تتا در حال ترمیم شکستگیهای دیانای با روشی منحصر به فرد و پر از خطا. این کشف، منتشر شده در ۲۸ فوریه ۲۰۲۵، درک ما از بقای تومورهای مقاوم به درمان را دگرگون کرده و راه را برای داروهای دقیقتر و کمعوارضتر باز میکند.

پلیمراز تتا موتور بقای سرطانهای با نقص BRCA پلیمراز تتا یک آنزیم ترمیمی است که در سلولهای سالم سطح کمتری دارد، اما در سرطانهایی که ژنهای یا در آنها جهش یافته (مانند برخی سرطانهای پستان و تخمدان) نقش حیاتی ایفا میکند. این تومورها از مسیر ترمیم دقیق همولوگوس ریکامبینیشن (HR) محروماند و برای بقا به مسیر جایگزین و پرخطای پیوستگی انتهایی مجازی (MMEJ) وابسته میشوند که پلیمراز تتا رهبر آن است.

گابریل لندر، نویسنده ارشد مطالعه از موسسه اسکریپس، میگوید اکنون تصویری شفاف از نحوه عملکرد پلیمراز تتا داریم که به ما اجازه میدهد فعالیت آن را با دقت جراحی مسدود کنیم. کریستوفر زریو، نویسنده اول مقاله، افزود شرکتهای داروسازی زیادی این آنزیم را مقصد امیدوارکننده برای سرطانهای با نقص ترمیم دیانای میدانند. تصویربرداری لحظهبهلحظه از تترامر به دیمر ناشناخته با استفاده از میکروسکوپ الکترونی کرایو و آزمایشهای بیوشیمیایی، تیم تحقیق پلیمراز تتا را در لحظه اتصال به دیانای شکسته گرفتند.

شگفتانگیزترین یافتن این بود که آنزیم در حالت آزاد به صورت تترامر (چهار واحد) وجود دارد، اما بلافاصله پس از اتصال به دیانای، به یک دیمر (دو واحد) با معماری کاملاً متفاوت و پیش از این ناشناخته تبدیل میشود. این تغییر ساختاری کلید فعالسازی مکانیزم ترمیم است.

مکانیزم دو مرحلهای و بینیاز از انرژی پلیمراز تتا در حالت فعال، ترمیم را در دو مرحله انجام میدهد جستجوی میکروهومولوژی آنزیم دنبال توالیهای کوتاه و منطبق (میکروهومولوژی) در دو رشته شکسته میگردد. پیوستگی خودکار پس از یافتن تطابق، رشتهها بدون نیاز به مصرف ATP (منبع انرژی سلولی) به هم متصل میشوند؛ پلیمراز تتا تنها به عنوان یک قالبدهنده عمل میکند و جاذبه طبیعی بازهای دیانای کار را تمام میکند.

این ویژگی منحصر به فرد، پلیمراز تتا را از سایر آنزیمهای ترمیمی متمایز میکند و یک نقطه ضعف استراتژیک برای هدفگذاری دارویی فراهم میآورد. انتخابیت بالا ضربه به تومور، امان برای بافت سالم از آنجا که سلولهای طبیعی برای ترمیم دیانای از مسیرهای دقیق و وابسته به انرژی استفاده میکنند، آنها به پلیمراز تتا نیازی ندارند.

بنابراین، مهارکنندههای این آنزیم میتوانند به طور انتخابی سلولهای سرطانی را از بین ببرند بدون آسیب جدی به بافتهای سالم.

لندر تأکید میکند اکثریت داروهای کنونی پروتئینهای مورد نیاز سلولهای سالم را هدف میگذارند؛ هدفگذاری پلیمراز تتا میتواند عوارض جانبی را به شدت کاهش دهد. آینده درمان از ترکیبدرمانی تا داروهای نسل جدید مهارکنندههای پلیمراز تتا در حال حاضر در مراحل بالینی آزمایش میشوند، اما اغلب باید با داروهای دیگر ترکیب شوند تا اثربخش باشند.

درک دقیق مکانیزم آنزیم — که اکنون به صورت اتمیک ترسیم شده — امکان طراحی داروهای نسل جدید را فراهم میکند که مستقیماً در گذرگاه فعالسازی یا جایگاه اتصال دیانای گیر کنند. همچنین، این مطالعه پرسشهای جدیدی درباره نقشهای احتمالی دیگر پلیمراز تتا در فیزیولوژی سلولی مطرح میکند که نیازمند تحقیقات آتی است.