دولت پزشکیان: برتری اقتصاد یا فرهنگ؟ رویکرد فرهنگی به عنوان راهکار اقتصادی

گزارش صبح زود نشان میدهد که بحث برتری اقتصاد بر فرهنگ یا برعکس، همچنان یکی از چالشهای اصلی در تحلیل عملکرد دولت چهاردهم است. طرفداران اولویت اقتصاد استدلال میکنند که با جیب خالی و سفره خیالی، فرصتی برای دقت در مسائل فرهنگی باقی نمیماند و این دیدگاه برای بسیاری ضرورتی ناشی از دغدغههای روزمره است.

در مقابل، اقلیتی معتقدند که اول باید فرهنگ درست شود تا اقتصاد شکوفا یابد. این گروه استدلال میکند اگر مردم یاد بگیرند درست کار کنند، حقوق یکدیگر را به رسمیت بشناسند و به پیشرفت جامعه بیندیشند، بسیاری از مشکلات اقتصادی خودبهخود حل میشود. این دو دیدگاه متضاد، بازتابی از پیچیدگی رابطه ژرفساختی فرهنگ و اقتصاد در جامعه ایران است.

فرهنگ به عنوان مجموعهای از باورها، ارزشها، دانشها، رفتارها، عادتها و نمادهای مشترک تعریف میشود که چارچوبی برای تعاملات انسانی فراهم میکند. اقتصاد نیز نظامی از تولید، توزیع و مصرف منابع مادی است که هدف اصلی آن برآوردن نیازهای انسانی و بهبود سطح زندگی از طریق بهرهبرداری بهینه از منابع میباشد. این دو در تعامل دائمی با یکدیگرند و فرهنگ میتواند جهتدهنده اقتصاد باشد و رشد اقتصادی را به شکلی انسانی و پایدار پیش ببرد.

با نگاهی به صد روز اول دولت دکتر پزشکیان، آنچه بیشتر خودنمایی میکند تلاش برای اعمال تغییرات ساختاری و فرهنگی است تا عیب یک سری قولهای اقتصادی شتابزده و شعاری. سخنان صمیمانه و خودمانی رییسجمهور، حکایت از رویکرد فرهنگی به حل مسائل دارد. ارجاع مکرر به آموزههای دینی و تلاش برای ترجمان کردن آنها به حقیقتهای امروز جامعه، بخشی از همین رویکرد فرهنگی فراگیر قلمداد میشود.

دولت چهاردهم اگرچه بر پایه قولهای سیاسی و اقتصادی پا به عرصه قدرت گذاشته، اما در عمل اصرار زیادی بر راهبردهای فرهنگی دارد. رویکرد پزشکیان به طور ضمنی پیوندی بین تغییرات اقتصادی و فرهنگی برقرار میکند. گویا دولت تصمیم دارد از عرصه فرهنگ نه به عنوان یک ابزار جانبی، بلکه به عنوان سنگ بنای تغییرات اقتصادی بهره ببرد.

این رویکرد فرهنگی که بیشتر از شعارهای اقتصادی خودنمایی میکند، ریشه در فهمیدن عمیقتری از چالشهای جامعه ایران دارد. به جای استفاده از سیاستهای اقتصادی صرف، با پافشاری بر اصلاحات فرهنگی، به جستجوی تغییراتی است که در نهایت به تحکیم زیرساختهای اجتماعی و اخلاقی جامعه بینجامد. پزشکیان باور دارد که اصلاحات اجتماعی و فرهنگی پیشنیاز هرگونه پیشرفت اقتصادی است.

سخنرانیهای او بیشتر حول محور وفاق، همبستگی اجتماعی، احترام به باورهای دینی و بازتعریف معنی رشد در جامعه میچرخد. پرسش اصلی که بیجواب مانده آیا در دورانی که جامعه ایران با مشکلات اقتصادی چشمگیر مواجه است، برتریهای فرهنگی میتوانند به طور موثری شرایط اقتصادی را بهبود بخشند؟ تجارب جهانی نشان میدهد برتری اقتصاد در جوامع پیشرفته تأثیر بیشتری داشته، اما برتریهای فرهنگی در مقاطع خاص برای ترویج هویت ملی، انسجام اجتماعی و تثبیت ارزشهای مشترک الزامی به نظر رسیدهاند.