>> بررسی بچه ماموت ۱۳۰ هزار ساله یانا در روسیه؛ کلید رازهای تغییر اقلیم >> یک بچه ماموت ۱۳

>> بررسی بچه ماموت ۱۳۰ هزار ساله یانا در روسیه؛ کلید رازهای تغییر اقلیم >> یک بچه ماموت ۱۳۰ هزار ساله به نام یانا که سال گذشته در خاک روسیه کشف شد، اکنون در مرکز توجه محققان قرار گرفته و تحت بررسیهای دقیق جراحی قرار میگیرد. این نمونه منحصر به فرد، پنجرهای باز به سوی گذشته دور و در عین حال، ابزاری قدرتمند برای پیشبینی آینده تغییرات اقلیمی محسوب میشود.

ویژگیهای منحصر به فرد یانا بدنه یانا با حفظیت شگفتانگیزی روبروست. پوست این بچه ماموت رنگ قهوهای مایل به خاکستری دارد و مهمتر از آن، توده موهای قرمز رنگ خود را به طور کامل نگه داشته است. این سطح بالا از حفظیت، به دانشمندان اجازه میدهد تا بافتها، موها و حتی محتوای معده را با دقت بالا مورد آنالیز قرار دهند. اهمیت علمی جراحی و آنالیز عمل جراحی و تشریح این ماموت کهنه، فراتر از یک کشف باستانشناسی است.

محققان با مطالعه ژنتیک، رژیم غذایی و محیط زیست یانا، به دنبال درک نحوه سازگاری گونههای انقرض شده با تغییرات دما در دوره یخچالی هستند. دادههای حاصل از این پژوهشها میتواند مدلهای پیشبینی تغییر اقلیم را در آینده دقیقتر کند. راهکارها برای مقابله با بحرانهای آتی آشکار شدن رازهای زندگی یانا، تنها به درک گذشته محدود نمیشود.

دانشمندان معتقدند که شناخت مکانیزمهای بقا و انقراض ماموتها در برابر نوسانات دمایی شدید، الگوهایی را برای مدیریت تنوع زیستی و مقابله با اثرات گرمایش جهانی در عصر حاضر فراهم میآورد. این پژوهشها بخش حیاتی از پازل تغییرات اقلیمی زمین محسوب میشوند.

>> تکنیکهای پیشرفته در بررسی بافتهای یانا تیمهای علمی از تکنولوژیهای نوین مانند اسکنهای توموگرافی محوری کامپیوتری (CT ) با تفکیک بالا، وانسسازی ژنوم کامل و آنالیز ایزوتوپی پایدار برای بررسی بافتهای یانا بهره میبرند. این روشها امکان بازسازی سهبعدی اعضای درونی، شناسایی ویروسها و باکتریهای کهنه و تعیین دقیق رژیم غذایی و فصل مرگ را بدون آسیب رساندن به نمونه ارزشمند فراهم آورده است.

دقت این ابزارها به حدی است که میتواند لایههای سالانه دندانهها را بخواند و تاریخچه زندگی این بچه ماموت را ماه به ماه بازسازی کند. مقایسه ژنتیکی با فیلهای امروزی نتایج اولیه وانسسازی DNA یانا نشان میدهد که ماموتهای پشمینی از نظر ژنتیکی بسیار نزدیک به فیلهای آسیایی هستند و جدایی آنها از فیلهای آفریقایی حدود ۶ میلیون سال پیش رخ داده است.

محققان با مقایسه ژنوم یانا با ژنوم فیلهای امروزی، ژنهای مسئول رشد پشم ضخیم، ذخیره چربی زیرپوستی، متابولیسم در دمای پایین و مقاومت در برابر یخزدگی را شناسایی کردهاند. این دادهها نه تنها تکامل را روشن میکند بلکه برای پروژههای احتمالی دی-اکستینکشن (بازآفرینی گونههای انقرض شده) پایه علمی فراهم میآورد.

تحلیل محتوای معده و رژیم غذایی بررسی محتوای معده و رودههای یانا با استفاده از میکروسکوپی الکترون و متابارکدینگ DNA، ترکیبی از گیاهان چمنزاری، بوییدها، سرخسها و گلهای یخچالی را فاش کرده است. وجود حبوب لقح و اسپورهای خاص در بافتهای معده نشان میدهد که یانا در فصل بهار یا اوایل تابستان مرده است.

این یافته با فرضیههای قبلی درباره مهاجرتی فصلی ماموتها به مناطق عرض جغرافیایی بالاتر در ماههای گرم همسو است و الگوی تغذیهای متنوع و سازگار با توندرای کهنه را تایید میکند. شواهد تغییر اقلیم در بافتهای مو و دندانه آنالیز ایزوتوپی اکسیژن و کربن در لایههای متوالی دندانهها و موهای یانا، نوسانات دمایی فصلی و سالانه را در طول عمر کوتاه این فرد ثبت کرده است.

دادهها دورههایی از خشکسالی شدید و کاهش پوشش گیاهی را نشان میدهند که میتواند عامل استرس فیزیولوژیک و در نهایت مرگ زودرس یانا بوده باشد. این رکوردهای بالا تفکیک از گذشته، مدلهای اقلیمی را برای پیشبینی واکنش اکوسیستمهای قطبی به گرمایش فعلی کالیبره میکنند. خطرات بیولوژیکی ویروسهای کهنه و بیوسفتی یکی از چالشهای جدی در جراحی و بررسی یانا، احتمال وجود پاتوژنهای کهنه در بافتهای منجمد است.

تیمهای بیوسفتی با پروتکلهای سطح کار میکنند تا از انتشار احتمالی ویروسها یا باکتریهای ناشناخته که هزاران سال در یخ بیکرانه بیکرانه بماندهاند، جلوگیری کنند. تا کنون هیچ پاتوژن زنده و عفونیکنندهای جدا نشده است، اما وانسسازی متاترانسکریپتومیک برای شناسایی RNA ویروسهای کهنه به طور روتین انجام میشود. این پیشگیریها الگوئی برای کاوشهای آینده در یخهای ابدی ذوبیافته شدهاند.

تأثیر یخهای ابدی ذوبیافته بر اکتشافات آینده یافتن یانا نتیجه مستقیم ذوب سریع یخهای ابدی در سیبری است که ناشی از گرمایش جهانی است. پارادوکس اینجاست که تغییر اقلیم هم باعث از بین رفتن آرشیو طبیعی زمین میشود و هم با افشای نمونههایی مانند یانا، دادههای حیاتی برای درک آن فراهم میکند.

محققان بر ضرورت همکاریهای بینالمللی برای مستندسازی و حفظ سریع این نمونهها پیش از تخریب ناشی از تعرض آب، اکسیداسیون و فعالیت میکروبی تأکید دارند. آینده پژوهشها و اشتراکگذاری دادهها دادههای ژنومیک، پروتئومیک و متابولومیک حاصل از یانا در پایگاههای داده عمومی مانند و در دسترس محققان جهانی قرار خواهد گرفت.

طرحهای در حال اجرا شامل تکمیل ژنوم با پوشش بالا، بازسازی پروتئوم کامل، و شبیهسازی دینامیک جمعیت ماموتها در پاسخ به تغییرات اقلیمی کواترنری است. این تلاشهای مشترک، یانا را از یک نمونه منفرد به یک مرجع جهانی برای علم باستانشناسی مولکولی و علم اقلیم تبدیل میکند. نتیجهگیری پیام یانا برای بشر بچه ماموت یانا، فراتر از یک فسیل شگفتانگیز، یک شاهد عینی بر شکنندگی اکوسیستمها در برابر تغییرات سریع اقلیم است.

جراحی و تحلیلهای چندجانبهای که بر روی او انجام میشود، علم را به درک عمیقتری از گذشته میرساند تا بتوانیم آیندهای پایدارتر را مهندسی کنیم. حفظ یخهای ابدی، حمایت از علم دادهمحور و همکاریهای فرامرزی، درسهای اصلیای هستند که یانا به بشر میآموزد.