تئوری نوین : چرا مغز در آستانه مرگ نور سفید و خروج از بدن را تجربه میکند

تئوری نوین چرا مغز در آستانه مرگ نور سفید و خروج از بدن را تجربه میکند؟, دیدن نور ساطع، حس جدایی از بدن فیزیکی و احساس موجودی فراطبیعی، از بارزترین نشانههای تجربههای نزدیک به مرگ (NDE) محسوب میشوند. این پدیدهها که عموماً توسط افرادی گزارش میشوند که از ایست قلبی بازگشتهاند، میتواند بازتاب یک واکنش تکاملی مغز در مواجهه با تهدید مرگ باشد.

بدون شک، اشخاص در آن لحظههای حساس متغیرهایی را درک میکنند که درک دقیقتر از ماهیت آنها، شگفتی و دقت بیشتری را برمیانگیزد. همین دلیل است که محققان کوشیدهاند با انجام تحقیقات گستردهتر، لایههای عمیقتر این پدیده را آشکار سازند. واکنش مغز در آستانه مرگ بر اساس مدل گروهی از پژوهشگران، تجربههای نزدیک به مرگ را حالتهایی از آگاهی گسسته تعریف میکنند که در پاسخ به تهدیدات فیزیولوژیکی واقعی یا بالقوه رخ میدهند.

با مرور ادبیات پیشین در حوزههای روانشناختی و عصبی، آنها مدلی جامع با نام نظریه تکاملی-عصبشناختی درک تجربههای نزدیک به مرگ یا را تدوین کردهاند که یافتههای قبلی را در یک چارچوب واحد قرار میدهد. این نظریه تشریح میکند که تجربههای NDE در شرایطی آغاز میشوند که سطح اکسیژن در مغز کاهش یافته و در ık، غلظت دیاکسید کربن افزایش مییابد.

این تغییرات منجر به اسیدوز مغزی شده و موجی از تحریک عصبی در نواحی کلیدی — از جمله اتصال گیجگاهی-جداری (TPJ) و لوب پیشِ. را به همراه دارد که در نهایت باعث آزادسازی گسترده انتقالدهندههای عصبی درونی میگردد. به عنوان مثال، افزایش سیگنالدهی سروتونین میتواند عامل توهمات بصری شهودی باشد.

ارتقای سطح اندورفین و گابا (GABA) توضیحدهنده حس عمیق آرامش است و افزایش شدید دوپامین نیز میتواند علتی برای حس بیش از حد واقعگرایانه بودن این تجربهها باشد. چرا مغز این مکانیزم دفاعی را فعال میکند؟ محققان معتقدند تجربههای نزدیک به مرگ احتمالاً بخشی از یک واکنش دفاعی عصبی-فیزیولوژیک هستند که در شرایطی فعال میشود که پاسخهای رفتاری کلاسیک مانند جنگ یا گریز دیگر امکانپذیر نیستند.

در چنین وضعیتی، مغز وارد حالت تجزیه ذهنی شده و تمرکز را به سمت تصویرسازیهای درونی هدایت میکند تا فرد بتواند با موقعیت تهدیدکننده مقابله کرده و حیات خود را حفظ نماید. چرا برخی افراد بیشتر دچار تجربه نزدیک به مرگ میشوند؟ این پژوهش مشخص میسازد که استعداد تجربه NDE در همه افراد یکسان نیست.

بهطور خاص، افرادی که گرایش بیشتری به تجزیه ذهنی و خیالپردازی عمیق دارند، در مواجهه با خطر مرگ احتمال دیدن نور سفید و پدیدههای مرتبط را بیش از دیگران تجربه میکنند. افراد دچار نفوذ REM باشند، یعنی فعالیت مغزی đặc خواب REM را حتی در حالت بیداری تجربه کنند، بارम्बارتر دچار NDE میشوند.

پژوهشگران اشاره دارند که این ویژگیهای عصبی-روانشناختی میتواند المانهای اصلی NDE — نظیر ادراک نوری غیرعادی، حس ور و جدایی از بدن — را توجیه نماید. سوالات باقیمانده در مورد پدیده NDE هرچند مدل ابعاد قابل توجهی از تجربههای نزدیک به مرگ را تبیین میکند، اما سوالات بیپاسخ فراوانی همچنان باقی مانده است. از جملهٔ آنها، ترکیب دقیق فرآیندهای عصبی که برای شکلگیری NDE هم لازم و هم کافی باشد، چیست؟

نکته مهم این است که مدل تا کنون قادر نبوده است پدیده پیشآگاهی را که برخی افراد پس از NDE گزارش میدهند — مانند داشتن حس یا بینش از آینده — توضیح دهد.