واکسن زونا میتواند خطر زوال عقل را ۲۰ درصد کاهش دهد؛ یافتههای جدید مطالعه استنفورد

واکسن زونا میتواند خطر زوال عقل را ۲۰ درصد کاهش دهد؛ یافتههای جدید مطالعه استنفورد, یک مطالعه تازه با بهرهگیری از یک سیاست منحصربهفرد بهداشت عمومی در ولز (بریتانیا) نشان داده که دریافت واکسن زونا میتواند خطر ابتلا به زوال عقل را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. این یافتهها، مجموعهای رو به رشد از شواهد علمی را تقویت میکنند که واکسن زونا را با نرخ پایینتری از موارد زوال عقل در ارتباط میگذارند.

مکانیسم بیماری زونا و اهمیت واکسیناسیون بیماری زونا ناشی از فعالسازی مجدد ویروس واریسلا زوستر است که در ابتدا باعث آبله مرغان شده و سپس بهصورت خفیف در سلولهای عصبی بماند. با افزایش سن و تضعیف سیستم ایمنی، این ویروس میتواند مجدداً فعال شده و باعث بثورات پوستی دردناک و عوارضی نظیر درد عصبی مزمن (نورالژی) و عفونت چشم شود. به همین دلیل، واکسن زونا به طور روتین برای افراد ۵۰ ساله و بالاتر توصیه میشود.

روش منحصربهفرد مطالعه یک آزمایش شبهطبیعی محققان دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد، با رهبری پاسال گلدستزر، برای رفع چالشهای روششناختی مطالعات قبلی، از یک موقعیت طبیعی در ولز بهره بردند. از اول سپتامبر ۲۰۱۳، برنامه واکسیناسیون زونا در این کشور آغاز شد و معیار واجد شرایط بودن، داشتن ۷۹ سال سن در آن تاریخ (متولدین ۲ سپتامبر ۱۹۳۳ و بعد) بود.

این قطع سنی سخت، دو گروه را به وجود آورد که از نظر سنی تنها چند هفته با هم تفاوت داشتند کسانی که درست قبل از تاریخ قطع متولد شده بودند (غیر واجد شرایط) و کسانی که بلافاصله بعد از آن متولد شده بودند (واجد شرایط). محققان فرض کردند که این دو گروه در تمام ویژگیهای دیگر – از جمله سبک زندگی، رژیم غذایی، ورزش و سابقه بیماریها – تقریباً یکسان هستند، بنابراین هر تفاوتی در نرخ زوال عقل میتواند به اثر واکسن نسبت داده شود.

نتایج کلیدی کاهش ۲۰ درصدی خطر زوال عقل تحلیل دادههای پروندههای سلامت ۲۸۲ هزار و ۵۴۱ بزرگسال در طول ۷ سال پیگیری نشان داد که تا سال ۲۰۲۰، حدود یک از هر هشت شرکتکننده (در سن ۸۶-۸۷ سالگی) دچار زوال عقل شده بود. با این حال، در گروه واجد شرایط واکسن، احتمال تشخیص تازه زوال عقل ۲۰ درصد کمتر از گروه شاهد بود.

محققان با کنترل متغیرهای گمراهکننده احتمالی – مانند دریافت سایر واکسنها، درمانهای پیشگیرانه، و شیوع بیماریهای رایج (دیابت، بیماری قلبی، سرطان) – تأیید کردند که این دو گروه در تمام این موارد قابل تمایز نبودند و تنها تفاوت معنادار، نرخ زوال عقل بود. تفاوت جنسیتی در اثربخشی واکسن یافته جالب توجه دیگر، اثر محافظتی قویتر واکسن در زنان نسبت به مردان بود.

اگرچه مکانیسم دقیق این تفاوت هنوز ناشناخته است، محققان فرضیه میگذارند که زنان ممکن است پاسخ ایمنی قویتری به واکسن نشان دهند. نظر کارشناسان و مقایسه واکسنهای زوستاواکس و شینگریکس دکتر هنری بروداتی، استاد سالمندشناسی در دانشگاه نیو ساوث ولز، این مطالعه را بهترین شواهد تا به امروز برای اثبات اثر پیشگیرانه واکسن بر زوال عقل توصیف کرد.

او تأکید کرد که تحقیقات آینده باید بررسی کنند آیا واکسن جدیدتر شینگریکس – که بر پایه پروتئین ویروس و بدون ویروس زنده است، در دو دوز تزریق میشود و اثربخشی بالاتر و دوام طولانیتری دارد – نیز همین مزیت را دارد یا خیر. واکسن قدیمی زوستاواکس که در این مطالعه مورد استفاده قرار گرفته، حاوی ویروس زنده ضعیف شده بود و اکنون در بسیاری از کشورها منسوخ شده و جای خود را به شینگریکس داده است.

تفسیر احتیاطی و جهتهای آینده دکتر جوزف دویل، استاد بیماریهای عفونی، با اشاره به ماهیت مشاهداتی مطالعه، هشدار داد که اگرچه رابطه قوی مشاهده شده، اما تعیین رابطه علّی مستقیم نیازمند تحقیقات بیشتر است. با این حال، تکرار این یافته در کشورهای دیگر (انگلستان، استرالیا، نیوزلند، کانادا) و انتشار در مجله معتبر، اعتبار نتایج را افزایش میدهد.

محققان نتیجه میگیرند که اگر این نتایج در آزمایشهای بالینی تایید شود، واکسن زونا میتواند یک استراتژی پیشگیری مقرونبهصرفه و موثرتر از مداخلات دارویی فعلی برای تأخیر یا پیشگیری از زوال عقل باشد.