روغن تخم کتان چیست؟
به گزارش صبح زود، روغن تخم کتان روغنی گیاهی است که از دانه‌های گیاه پنبه به دست می‌آید و طی فرا‌یند فشرده‌سازی دانه‌ها استخراج می‌شود. اسید‌های چرب الزامی بخش مهمی از این روغن را تشکیل می‌دهند. منظور از اسید‌های چرب، چربی‌های اشباع‌نشده و تک‌غیراشباع و مقدار مقداری چربی اشباع‌شده است.
چربی‌های سالم عناصر حیاتی برای فراهم آوردن انرژی بدن، مراقبت از ساختار سلولی و اجرای عملکرد‌های گوناگون بدن محسوب می‌شوند. توکوفرول به عنوان آنتی‌اکسیدانی طبیعی و یکی دیگر از اجزای مهم این روغن، از سلول‌ها در برابر صدمه‌ها محافظت می‌کند. روغن دانه کتان حاوی مقادیر مقداری ویتامین‌های محلول در چربی همانند ویتامین ای و مواد معدنی همانند پتاسیم، فسفر و منیزیم است.
انواع روغن تخم کتان
این روغن گیاهی به دو نوع مهم تصفیه‌شده و تصفیه‌نشده تقسیم می‌شود.
روغن تصفیه‌شده گوسیپول ترکیب سمی حاضر در گیاه کتان است که به منظور از بین بردن آن روغن را تصفیه می‌کنند تا برای مصرف ایمن شود. روغن تصفیه‌شده نقطه دود بالایی دارد و برای پخت‌وپز و سرخ‌کردن غذا‌ها مناسب است.
تصفیه‌نشده روغن تصفیه‌نشده حاوی گوسیپول است. این روغن برای مصارف انسانی مناسب نیست و فقط کاربرد‌های صنعتی دارد همانند تشکیل آفت‌کش یا سوخت زیستی.
ارزش غذایی
در فهرست زیر، ارزش غذایی یک قاشق غذاخوری روغن تخم کتان آمده است
کالری ۱۲۴، چربی ۱۴ گرم، ویتامین ای ۴٫۹۴ می‌لی‌گرم، چربی اشباع‌شده ۳٫۶۳ گرم، چربی تک‌غیراشباع ۲٫۴۹ گرم، چربی چندغیراشباع ۷٫۲۷ گرم.
خواص روغن بذر کتان
گرچه محتوای گوسیپول این روغن افراد را برای منفعت‌گیری از آن مردد می‌کند، بر پایه پژوهش‌ها منفعت‌گیری از روغن تصفیه‌شده تخم کتان مزایای بسیاری برای سلامت بدن دارد.
۱. اثرات ضد‌سرطانی
خواص ضد‌سرطانی روغن تخم کتان به همان سم گوسیپولی برمی‌گردد که برای مصرف ایمن از روغن حذف می‌شود. حتی بعد از حذف این ترکیب سمی از روغن، مقداری از این خاصیت ضد‌سرطانی همچنان باقی است. مطابق پژوهش‌ها، گوسیپول از رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری و اثرات پرتودرمانی را تحکیم می‌کند. بااین‌حال برای رسیدن به نتایج قطعی در این خصوص پژوهش‌های بیش‌تری ملزوم است.
۲. کاهش الت‌هاب
مطابق برخی آزمایش‌ها روی حیوانات، روغن دانه کتان برای کاهش الت‌هاب سودمند است. بر پایه آزمایشی که روی موش‌ها انجام شد، موش‌هایی که بعد از صدمه مغزی این روغن گیاهی را دریافت کرده بودند، نشانگر‌های الت‌هابی کمتری داشتند. به نظر می‌رسد که این تأثیر به مقادیر زیاد اسید لئولئیک حاضر در روغن کتان برمی‌گردد. اسید لئولئیک نوعی اسید چرب امگا ۶ با خواص ضد‌الت‌هابی قوی است. قطعا برای قبول این مزایا برای انسان‌ها باید پژوهش‌های انسانی بسیاری انجام شود.
۳. پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی
روغن دانه کتان امکان‌پذیر برای نگه‌داشتن مقدار کلس‌ترول در بازه ایمن و سلامت قلب سودمند باشد. بر پایه پژوهشی کوچک، افرادی که این روغن گیاهی را به مدت ۵ روز در رژیم غذایی‌شان گنجانده بودند، مقدار کلس‌ترول کل، کلس‌ترول ال‌دی‌ال و کلس‌ترول اچ‌دی‌ال آن‌ها بهبود یافته بود. این روغن گیاهی با وجود مقدار زیاد چربی اشباع‌شده، برای کاهش الت‌هاب و بهبود پروفایل چربی خون سودمند است، به شرطی که به مقدار متعادل مصرف شود.
۴. ترمیم زخم
برخی افراد از روغن کتان برای چروک پوست و ترمیم زخم‌هایشان منفعت‌گیری می‌کنند. روغن گیاهی تخم کتان سرشار از ویتامین ای است و این ویتامین جهت ترمیم سریع‌تر زخم‌های پوستی، بهبود علائم پزوریازیس و دیگر بیماری‌های پوستی می‌شود و روال طبیعی ترمیم بدن را تحکیم می‌کند. به لطف این مزایا، روغن کتان برای ماساژ هم منفعت‌گیری می‌شود. قطعا قبل منفعت‌گیری از این روغن روی پوست باید حتما با پزشک مشورت کنید.
۵. رشد مو
روغن تخم کتان برای مو مزایای بسیاری دارد. اسید‌های چرب این روغن گیاهی رشد مو را تحکیم می‌کنند و سلامت مو را بهبود می‌بخشند. با مالیدن این روغن گیاهی روی موها، مواد مغذی لازم برای تحکیم سلامت مو فراهم و از شکنندگی آن‌ها پیشگیری می‌شود. برخی افراد اعتقاد دارند این روغن برای کاهش وزن هم سودمند است و به جستجوی طریقه مصرف روغن کتان برای لاغری می‌باشند یا برخی دیگر می‌خواهند خواص روغن تخم کتان برای مردان را بدانند. محققان مزایا و کاربرد‌های این روغن گیاهی را به همین ۵ موردی که گفته شد محدود کرده‌اند و برای اثبات فوایدی نظیر کاهش وزن پژوهش‌های انسانی بیش‌تری ملزوم است.
موارد مصرف روغن کتان
۱. محصولات آرایشی و مراقبت از پوست
روغن تخم کتان بابت غنی‌بودن از ویتامین ای در تعداد بسیاری از محصولات مراقبت از پوست منفعت‌گیری می‌شود. مزایای این روغن برای ترمیم پوست صدمه‌دیده علت شده است که برای ساخت لوسیون‌ها و کرم‌های گوناگون و حتی محصولات مراقبت از مو (با مقصد تغذیه و ترمیم موه‌ای صدمه‌دیده) منفعت‌گیری شود.
۲. آشپزی
روغن تخم کتان به علت طعم خنثی و نقطه دود بالا، کاربرد‌های بسیاری در آشپزی و پخت انواع غذا‌ها دارد؛ از سرخ‌کردن غذا گرفته تا درست کردن سس سالاد.
۳. مصارف صنعتی
روغن تصفیه‌نشده دانه کتان حاوی ترکیب سمی گوسیپول است و به همین علت برای تشکیل موادی همانند آفت‌کش، مواد شوینده قوی و سوخت‌های زیستی منفعت‌گیری می‌شود.
عوارض جانبی روغن کتان
نزدیک به ۲۶ درصد از این روغن گیاهی را اسید‌های چرب اشباع‌شده تشکیل می‌دهند. مصرف زیاد چربی اشباع‌شده مقدار کلس‌ترول ال‌دی‌ال و احتمال ابتلا به بیماری قلبی را افزایش می‌دهد. به همین علت نباید بیش از حد روغن کتان منفعت‌گیری کنید. گرچه آلرژی به روغن تخم کتان نادر است، امکان‌پذیر است برخی افراد به این روغن حساسیت داشته باشند و با مصرف آن دچار علائمی همانند جوش‌های پوستی، سرفه یا حتی مشکلات تنفسی شوند.
مقایسه روغن تخم کتان با روغن‌های گیاهی دیگر
۱. تفاوت روغن دانه کتان با روغن زیتون
روغن زیتون چربی تک‌غیراشباع بیش‌تری و چربی اشباع کمتری دارد. این یعنی روغن زیتون سالم‌تر از روغن تخم کتان است و برای منفعت‌گیری از فوایدی همانند تحکیم سلامت قلب گزینه بهتری محسوب می‌شود. روغن زیتون یکی از مهم‌ترین اجزای رژیم غذایی مدی‌ترانه‌ای است که مزایای بسیاری برای سلامتی دارد.
۲. تفاوت روغن کتان با روغن آفتابگردان
گرچه ویژگی‌هایی همانند نقطه دود بالا و طعم خنثی در این دو روغن شبیه‌اند، روغن آفتابگردان چربی اشباع کمتر و چربی‌های تک‌غیراشباع و چندغیراشباع بیش‌تری دارد. این یعنی بیش‌تر از آنکه حاوی چربی‌های زیان‌آور باشد، چربی‌های سالم و الزامی دارد که برای تحکیم سلامت بدن بسیار مفیدند.
۳. تفاوت روغن کتان با روغن کانولا
روغن کانولا یکی دیگر از روغن‌های مناسب پخت‌وپز است که همانند روغن زیتون و آفتابگردان چربی اشباع کمتر و چربی‌های تک‌غیراشباع بیش‌تری از روغن کتان دارد. به علاوه حاوی اسید‌های چرب امگا ۳ است که باعث می‌شود گزینه‌ای بسیار سودمند برای تحکیم سلامت قلب باشد. گرچه روغن کانولا از طریق اصلاحات ژنتیکی و پالایش سنگین تشکیل می‌شود، نقطه دود آن نزدیک به ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد است که باعث می‌شود یکی از بهترین روغن‌های گیاهی برای آشپزی باشد.
سوالات رایج
۱. آیا این روغن برای پخت‌وپز خوب است؟
به لطف نقطه دود بالا و طعم خنثی، این روغن گیاهی گزینه خوبی برای منفعت‌گیری گاه‌گاه در آشپزی محسوب می‌شود. بااین‌حال باید حد اعتدال را مراعات کنید. روغن زیتون و روغن آووکادو انتخاب‌های سالم‌تری برای پخت‌وپز روزانه‌اند.
۲. روغن تخم کتان سالم‌تر است یا روغن زیتون؟
گرچه مطابق پژوهش‌ها روغن کتان تأثیر مثبت بیش‌تری بر مقدار کلس‌ترول بدن دارد (چون چربی اشباع روغن زیتون کمتر است)، روغن زیتون سالم‌تر و برای مصرف روزانه ایمن‌تر است.
۳. روغن تخم کتان چه تأثیری بر الت‌هاب دارد؟
بر پایه پژوهش‌ها، این روغن گیاهی به علت داشتن آنتی‌اکسیدان‌ها و اسید‌های چرب و دیگر ترکیبات طبیعی سودمند برای کاهش الت‌هاب بدن سودمند است. قطعا فقط در صورتی که در حد اعتدال و در رژیم غذایی سرشار از امگا ۳ مصرف شود.
نتیجه‌گیری
روغن تخم کتان روغنی سودمند است که مزایا و عوارض احتمالی خاص خودش را دارد. مقدار زیاد چربی اشباع و قرارگیری در معرض اصلاحات ژنتیکی برخی افراد را برای منفعت‌گیری از این روغن مردد می‌کنند. قطعا مصرف روغن تصفیه‌شده در مقادیر متعادل مشکلی ندارد.
اگر می‌خواهید از روغن سالم‌تری منفعت‌گیری کنید، روغن زیتون و روغن آووکادو گزینه‌های مناسبی می‌باشند. انتخاب روغن پخت‌وپز به سلیقه شخصی، محدودیت‌های غذایی و اهداف سلامتی بستگی دارد. با دقت به این معیار‌ها، از روغن مناسب خودتان منفعت‌گیری کنید. بدانید که این محصول سودمند به شکل کپسول روغن تخم کتان نیز تشکیل و فروخته می‌شود.