فرهنگ وهنر

سینمای ۷۰‌ساله عصر تازه تهران در آستانه فروخت و انهدام

مکان کنونی سینما عصر تازه، واقع در تقاطع خیابان‌های طالقانی و وصال شیرازی، از ابتدای دهه ۱۳۳۰ و حتی پیش از آن محل فعالیت‌های سینمایی بوده است. تعطیلی و تغییر کاربری این فضا به معنای پایان ۷۰ سال هویت تاریخی یکی از نماد‌های قدیمی سینمای ایران است.

259267

از می‌ترافیلم تا پارس‌فیلم

در دهه ۱۳۲۰ سینمای ایران عملا متوقف شده بود. تنها دکتر اسماعیل کوشان، فارغ‌التحصیل اقتصاد از دانشگاه برلین و آشنای فن سینما در وین، با حمایت دوستانش استودیو می‌ترافیلم را در کوچه ممتاز بین لاله‌زار و سعدی تأسیس کرد. او در فیلمبرداری، نویسندگی، تهیه و کارگردانی سه فیلم تلاش جدی کرد، اما موفقیت مورد انتظار حاصل نشد. پس از نمایش ناموفق فیلم واریته بهاری، می‌ترافیلم منحل شد و دکتر کوشان استودیو پارس‌فیلم را راه‌اندازی نمود. او سالن گرین روم در خیابان تخت جمشید را اجاره کرد و با تغییرات آن را به استودیوی سینمایی تبدیل ساخت.

259280

موفقیت شرمسار و تثبیت پارس‌فیلم

فروش خوب فیلم شرمسار در سال ۱۳۲۹ وضع مالی دکتر کوشان را بهبود بخشید و انگیزه ادامه فعالیت را به او داد. در کنار ساخت فیلم، او با همکاری علی کسمایی نخستین شماره مجله عالم هنر را در ۲۲ شهریور ۱۳۳۰ در پارس‌فیلم منتشر کرد. اما سرنوشت آزمایشی دیگر برای این استودیو در انتظار بود.

استودیو پارس‌فیلم در آتش سوخت

فیلم بعدی دزد عشق در مراحل نهایی بود که در اول خرداد ۱۳۳۱ حریق ویرانگری استودیو را به خاک و خون مالید. مجید محسنی، بازیگر اصلی، توانست بخش‌هایی از نگاتیو‌های فیلم را نجات دهد، اما بخش قابل توجه‌ی سوخت. آتش از آپارات‌خانه آغاز شده و به سقف چوبی و دیوار‌های آکوستیک گسترش یافت. دکتر کوشان با وجود اینکه بیمه تنها یک‌ثالث خسارت را پرداخت کرد، عازم باز‌سازی شد، اما شواهدی از تحقق این باز‌سازی در منابع سینمایی وجود ندارد. دکتر کوشان سپس استودیوی جدید پارس‌فیلم را در کیلوم‌تر ۱۴ جاده کرج بین سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۵ تأسیس کرد.

259268

ظهور و افول سینما تخت جمشید

به روایت ایوب شهبازی، هوشنگ کاوه و موریس عسگر ساختمان نیمه‌متروک پارس‌فیلم را خریدند و آن را به سینمای تخت جمشید برای اکران دوم فیلم‌های خارجی تبدیل کردند. این سینما در ۱۴ مهر ۱۳۳۶ با فیلم قهرمان چابک افتتاح شد. اما طالع این مکان نیز با آتش رقم خورده بود؛ سینما تخت جمشید در مرداد ۱۳۵۷، در سالی که سینما‌های زیادی سوختند، در آتش سوخت.

259266

تولد عصر تازه با ظهور فاشیسم

سال ۱۳۵۸ ساختمان باز‌سازی شد و با نام عصر تازه و نمایش فیلم ظهور فاشیسم ساخته فلورستانو وانچینی کار خود را آغاز کرد. این سینما سال‌ها تنها سینمای سه‌سالنه تهران بود و پس از انقلاب برای نمایش آثار آندری تارکوفسکی، سرگی پاراجانف، آندره وایدا و ییلماز گونی پاتوق سینمادوستان شد. از زمان آغاز کرونا، این سینما تعطیل گردید و دو مالک آن، عبدالله علیخانی و حسین فرح‌قسمت، اعلام کردند توانایی مالی باز‌سازی را ندارند و آن را برای فروش گذاشته‌اند. عصر تازه ملکی نیست که بخردند و بكوبند و مجتمع تجاری بسازند؛ این مکان حاوی خاطرات ۷۰ ساله تلاش کسانی است که با وجود امکانات دیگر، ترجیح دادند عمر خود را به سینما وقف کنند. از بین رفتن عصر تازه، پایان یک تاریخ است.

259271